Σε μια κορυφαία έκφραση του αντιδιδακτορικού αγώνα, η εξέγερση του Πολυτεχνείου τον Νοέμβρη του 1973 άνοιξε τον δρόμο για την κατάρρευση της χούντας. Μια χούφτα φοιτητών κλεισμένη στο Πολυτεχνείο μαθημένη να ζει κάτω από το καθεστώς του φόβου και της λογοκρισίας και πολλές φορές των βασανιστηρίων όσων ανθρώπων έρχονταν σε αντίθεση με την χούντα των συνταγματαρχών, ζητούσε πρόσβαση στο ψωμί και στα βασικά είδη πρώτης ανάγκης, στη δωρεάν εκπαίδευση και στην ελευθερία λόγου και έκφρασης.
Πενήντα χρόνια μετά, το σύνθημα της εξέγερσης “Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία” το οποίο ιστορικά ακούστηκε και σε άλλες περιπτώσεις που απειλήθηκε η επιβίωση των λαϊκών στρωμάτων και οι δημοκρατικές ελευθερίες στην Ευρώπη και τη Λατινική Αμερική, έχει κάποια πρακτική αξία για τους σύγχρονους μαθητές;
Θα μπορούσε να ειπωθεί ότι το σύνθημα είναι ανίσχυρο αν όλοι ανεξαρτήτως οι άνθρωποι είχαν εξασφαλίσει την αξιοπρεπή διαβίωση, ωστόσο τα ποσοστά της ανεργίας και ειδικότερα της νεανικής ανεργίας εμφανίζουν την οικονομική δυσχέρεια και τη δυσκολία κατάκτησης των προς το ζην.
Στο σκέλος της δωρεάν παιδείας, το έργο του τυπικού εκπαιδευτικού συστήματος για την προετοιμασία των μαθητών για μια ικανοποιητική μετάβαση στη σύγχρονη διεθνική κοινωνία και αγορά εργασίας σε μια περίοδο που χαρακτηρίζεται ως τέταρτη βιομηχανική επανάσταση λόγω της εκθετικής εξέλιξης της τεχνολογίας και της ενσωμάτωσης της τεχνητής νοημοσύνης στις παραγωγικές διαδικασίες, “σκιάζεται” από την ανάγκη για υπέρογκες δαπάνες του οικογενειακού προϋπολογισμού για την αγορά ιδιωτικής εκπαίδευσης.
Όσον αφορά στο τελευταίο σκέλος του συνθήματος, την ελευθερία, θα μπορούσε να ειπωθεί ότι στις μέρες μας δεν υπάρχει ο φόβος να γραφτεί κάποιος στα μαύρα κατάστιχα της χούντας, όμως η ανεξαρτησία πνεύματος είναι μια δύσκολη προσωπική υπόθεση του κάθε ανθρώπου για την οποία πρέπει να αγωνιστεί κανείς μέσα στο υλικό σύμπαν, αποφεύγοντας να χειραγωγηθεί στην επιδίωξη ευημερίας.
Καταλήγοντας, το αίτημα για “Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία” είναι πάντα επίκαιρο ως σύμβολο για έναν αγώνα από όλους με νέα χαρακτηριστικά ανάλογα της εποχής, για τις θεμελιώδεις ανάγκες και αξίες που είναι απαραίτητες για την ποιότητα της ζωής και την ευημερία μιας δημοκρατικής κοινωνίας.
